شیخ الرئیس نه تنها فیلسوف ارسطویی به شمار نرفته و دارای سیستم فکری مستقل است بلکه تفکر او شرقی دانسته شده و چون دلیلی مبنی بر آشنایی وی با مکاتب فکری شرقی غیر ایرانی وجود ندارد، تفکر شرقی او، خسروانی است. در ادامه، به صورت خلاصه به بیان اهم مطالب فلسه ابن سینا پرداخته و سپس کتب و شاگردان او را معرفی کرده؛ در نهایت، بهمنیار به عنوان برجسته ترین شاگرد وی شناخته شده که مؤلف، البته اثر او یعنی التحصیل را بیان اندیشه های استادش می‌داند. دکتر دینانی درباره این کتاب چنین نگاشته: «کتاب التحصیل از جهت مضمون و محتوا به کتاب المباحثات بسیار نزدیک است تا جایی که می توان گفت سخن ابن سینا در بیان بهمنیار واضح و آشکار می‌شود و البته این چیزی نیست که دور از انتظار باشد زیرا اندیشه های یک شاگرد همیشه نشان دهنده افکار و ایده های استاد او به شمار می آید. یک شاگرد اگرچه ممکن است گاهی برخلاف اندیشه های استاد خود موضع بگیرد ولی حتی زمانی که یک شاگرد برخلاف اندیشه های استاد خود سخن می گوید به آسانی می توان به میزان اثرپذیری از اندیشه های استاد پی برد. بهمنیار چنان شیفته استاد خود بود که به آثار فلاسفه پیش از او التفات چندانی نداشت ولی این شیفتگی به استقلال فکری او لطمه وارد نساخته است. او فیلسوفی آزاداندیش است که همواره از روی تأمل سخن می گوید. بهمنیار با همه احترامی که برای ابن سینا قائل است در برخی موارد با اندیشه های وی همراهی ندارد و نظر ویژه خویش را ابراز می دارد. او در عین اینکه به آثار ابن سینا احاطه کامل دارد و با عبارات و جمله های این آثار سخت مأنوس است، طرز تفکر و بیان ویژه خود را دارد. تردیدی نمی توان داشت که بهمنیار شاگرد ابن سینا بوده و از استاد خود سخت اثر پذیرفته است ولی همان گونه که یادآور شدیم در مقام یک فیلسوف، بیان خاص دارد و بیان او غیر از سخن ابن سیناست.»
این کتاب هفده عنوان دار که عبارتند از: جایگاه ادراک و شناخت در اندیشه ابن سینا، صرف حقیقت یا حقیقت صرف، چشم همه دیدنی ها را می بیند اما خودش را نمی بیند، آیا می توانیم بدون تخیل تعقل کنیم؟، آیا ادراک زمان در خود زمان انجام می پذیرد؟، عقل جز ادراک عقلی چیز دیگری نیست، معقول حق تعالی موجود است یا موجود معقول اوست؟، علم به شیء از طریق اسباب آن کلی است، در نظر ابن سینا جسم فقط شرط وجود نفس به شمار می رود، غیر از حق یگانه هیچ واحدی نیست مگر اینکه در آن وجهی از کثرت هست، قوی ترین و ضعیف ترین موجود، اثبات مبدأمشترک در علوم طبیعی امکان پذیر نیست، تفاوت میان مشاهده و یقین، آیا شوق همان ادراک است؟، تفاوت میان کل و کلی، لوازم یا صفات؟، جز ماده چیز دیگری مانع تعقل نیست.

گزارش از زینب محمدنژاد

"مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران"